Peeping Tom – Revisited

BDDefinition-PeepingTom-6-1080

:::|:::|:::|:::|:::|:::|:::|:::|:::|Peeping Tom|:::|:::|:::|:::|:::|:::|:::|:::|:::

De camera als vizier. Meteen aan het begin zie je wat een moordenaar filmt van zijn slachtoffer. Door het beeld loopt een kruis, zoals het vizier van een geweer. De camera krijgt hiermee de dreiging mee van een moordwapen, al lang voordat je weet dat dit ook echt het geval is in Peeping Tom. Na de moordscène zie je hetzelfde opnieuw, maar dan in zwart-wit en zonder geluid. De moordenaar kijkt de beelden van zijn moord terug, in privé.

De casting van Karlheinz Böhm in de rol van de voyeuristische moordenaar Mark Lewis werkt perfect. Met zijn grote blauwe ogen en zachtaardige uiterlijk en maniertjes kan hij ontwapenen, maar binnen een tel maakt de innerlijke psychopaat zich van hem eigen. De rol van Böhm komt daarmee op gelijke hoogte van die van Peter Lorre in Fritz Langs M. Een andere vergelijkbaar aspect is hoe de moordenaar de hele film op de huid wordt gezeten, en die zelfs sympathiek wordt gemaakt in zijn waanzin (maar daarover dadelijk meer).

Er is echter een helder verschil. Waar M een exercitie is van Lang in de sociale horror, waarin hij het sterkst is, uit Michael Powell zich in de artistieke griezeligheid.

De sterkste scènes zijn de tussen protagonist Mark en vrouwen. Een op een. Tegen zijn (potentiële) slachtoffers heeft hij de grootste moeite om zijn neigingen verhuld te houden. Zolang hij weet wat hij gaat doen, is het mogelijk om de controle over de situatie te houden. In de scène met stand-in Viv (Moira Shearer) is hij de krachtige regisseur die gecontroleerd zijn psychopathische neiging naar buiten laat sijpelen. Maar met buurmeisje Helen (Anna Massey) is hij onbeholpen, strak gespannen.

Mark toont aan Helen zijn jeugdtrauma: filmpjes die zijn vader van hem maakte, als een biologisch experiment. Zijn vader (een cameo van regisseur Powell) was hoofdzakelijk geïnteresseerd in angst en doet een hoop om het bij zijn zoon uit te lokken. Op het einde van het filmpje krijgt Mark van zijn vader een camera. Prof. Lewis heeft de voyeuristische moordenaar gemaakt. Mark laat het filmpje van zijn trauma aan Helen zien bij wijze van cadeautje voor haar 21ste verjaardag. Hij toont een groot deel van zijn zwakte, en laat dat net per ongeluk de sympathie opwekken waarmee ze zichzelf in gevaar brengt.

Maar die sympathie is niet vreemd, als kijker word je ook uitgelokt om sympathie te voelen bij Mark Lewis. Wat hij ook voor verschrikkelijke dingen doet, je wordt medeplichtig gemaakt. Jij bent ook de voyeur, degene die stiekem meekijkt. In jou schuilt hetzelfde duister. Horror- en misdaadfilms werken onder andere, doordat de sympathie die je voelt met degene die over de schreef gaat slechts aanblijft tot de eindcredits beginnen te rollen. Powell neemt dit gegeven en gooit het in ons gezicht. Maar er is meer. (En wil je geen vette spoiler meekrijgen, dan suggereer ik dat je nú de film gaat kijken. Onmiddellijk.)

Het meekijken wordt in een extreme perversie gegooid. Agenten die de moorden onderzoeken bespreken onderling hoe ze nog nooit zo’n angst in de gezichten van moordslachtoffers hebben afgelezen. Dat komt doordat Mark weet wat het engste is om te zien: de angst zelf. Terwijl hij filmt en tegelijk een gespitste voet van het camerastandpunt in zijn slachtoffer drukt, laat hij hen meekijken. Hij houdt ze een spiegel voor waarin ze hun eigen angst zien. Ze worden zelf ook een voyeur bij hun eigen moordscène.

Maar de film heeft meer charmes. Het blikkerige geluid en de korrelige beelden geven het de typische Britse feel van de jaren zestig en zeventig. Maar ook de zijdelingse personages, zoals de de producer van de film waar Mark als cameraman werkt. En vooral een klant in de news agent waar Mark in zijn vrije tijd schaarsgeklede vrouwen voor fotografeert. Achter een sluier van respectabiliteit schuilt een vunzige viezerik. Hij loopt weg met een pakketje pin-ups, gehuld in een krant. “He won’t be doing the crossword tonight”, merkt de uitbater van de winkel op. Grappig, maar op een zekere manier zijn we als kijker allemaal die deftige hier die stiekem gaat gluren.

peepingtom1

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s