Boven is het stil – Trivia!

boven_is_het_stil_20000182_st_6_s-high

:::|:::|:::|:::|:::|:::|:::|:::|:::|Boven is het stil|:::|:::|:::|:::|:::|:::|:::|:::|:::

Later dit jaar maakt de afgelopen jaar overleden Jeroen Willems nog eenmaal zijn opwachting in een film van een Nederlandse regisseur, Tula: The Revolt, waarin ook onder andere Danny Glover te zien zal zijn. Maar als er een film is die als zijn zwanenzang gezien mag worden, dan is het Boven is het stil van Nanouk Leopold. Het is Willems’ laatste kans om een film te dragen, wat hij doet, en meer.

Ik zag de film afgelopen vrijdag, met achteraf een Meet and Greet met de regisseur en Gerbrand Bakker, die het boek schreef waar de film op is gebaseerd.

Bakker hing er vooral de no-nonsense, praktisch georiënteerde guitigaard uit. Een situatieschets: iemand uit het publiek vraagt: “Wat dacht je toen je hoorde dat je boek verfilmd ging worden?” Nog geen half moment van aarzeling. “Geld…”, antwoordt de auteur droogjes. Met uitspraken als deze kreeg hij vaker de lachers op de hand. Maar evenmin was hij vies van duidelijkheid en nuance. “Met boeken werkt het niet zo dat je meteen hoort dat het verfilmd gaat worden. Eerst wordt er een optie genomen op de rechten. Die houdt een productiebedrijf dan drie jaar, waarin niemand anders er iets mee mag doen. En dan is het nog maar de vraag of er iets van komt: het is heel goedkoop voor productiebedrijven om de optie op de rechten te nemen. Dat wordt dus heel snel gedaan, en dan begint er op de achtergrond een lang proces met of zonder resultaat.”

Trial and error
Nanouk Leopold is vooral op een fijne manier eerlijk over hoe de film met trial and error, vooral procesmatig zijn huidige vorm heeft gevonden. “In de kamer waar Helmer (Willems, red.) voor zijn vader zorgt hebben we een dag of negen à tien gefilmd. Dan zei ik: Ga eens bij hem op bed zitten. Dat hebben we nog niet.” Met veel proberen en andere dingen schieten hebben ze uiteindelijk die scènes in elkaar gezet.

boven-is-het-stil_13135_300_175_90Vragen vanuit het publiek, waar opvallende keuzes worden genoemd van de filmmaakster, worden afwisselend beantwoord met of ze bedoeld zijn of niet. Was het schokken van de met de hand vastgehouden camera bewust heftiger in de kamer bij de vader? Nee, dat niet. Maar inderdaad, dat beeld waar Helmer in het raam zit en de camerapersoon even het evenwicht lijkt te verliezen is tijdens de montage wel specifiek eruit gekozen. Mijn eigen vraag: Willems lijkt vooral en profil te zijn gefilmd, was dat opzettelijk? Nee, maar er is wel bewust gekozen voor de beelden waar de ruwe gezichtslijnen van Willems er het mooist uitkomen. Blijkbaar waren dat de zijlingse shots.

Vrijheid
Wat wel opzettelijk is gedaan: vrijwel de hele film is handheld gefilmd, de camera maakt voortdurend organische bewegingen. In eerdere films van Leopold, zo merkt iemand in het publiek op, was de camera juist statisch geplaatst. “Ik had deze keer de vrijheid nodig. Ook als het een andere film was geworden dan Boven is het stil, dan had ik nog deze keuze gemaakt”, aldus de regisseur. Ze glimlacht: “Maar nu is het ook goed uitgepakt, omdat ik Helmer veel meer op de huis kon zitten. We konden veel meer details filmen. Als je de camera op een vast punt plaatst, ben je veel meer bezig met het opbouwen van één beeld.” Met een beweeglijke camera kun je uitproberen en blijven uitproberen. Stukje bij beetje, tot je het beeld hebt dat je wilt hebben. Het hoeft niet in één keer goed te zijn opgebouwd.

De film werd vertoond in een zaal waar vrijwel iedereen het boek had gelezen, en dus werd er lekker de tijd genomen over de verschillen tussen het boek en de film. Wat Bakker ook ertegen inbrengt. “Vergeet het boek”, is zijn tip aan iedereen die de film gaat zien. Dat neemt niet weg dat hij graag toelicht wat hij aan verschillen zag, en juist ook overeenkomsten.

Waterland, of niet
Zo is de film niet opgenomen in Waterland, het landschap waar het boek gesitueerd is. Leopold wilde Amsterdam niet op de achtergrond te zien laten zijn, maar een wijdser en geïsoleerder landschap. Meer afzondering van de hoofdpersoon, die met opzettelijke tegenstrijdigheid is opgesloten in een open landschap. Het fietstochtje dat ze – nog voor het zoeken van een filmlocatie – met Bakker juist in Waterland maakte had vooral praktische voordelen. Leopold: “Op een feestje zeiden mensen me dingen als: ‘Dat bruggetje in het boek is natuurlijk daar, en dat is dat ding.’ Dan kon ik daar tenminste over meepraten.” Dat zegt ze overigens ook om Bakker tegen te spreken. De schrijver: “Tijdens dat fietstochtje had Nanouk totaal geen interesse in het landschap.” Lachend: “Maar het was wel een leuk fietstochtje.”

Het boek bevat flashbacks naar de jeugd, de film speelt volledig in het nu. Leopold wilde liever alleen het verhaal vertellen van de 55-jarige Helmer die met een zieke vader is opgescheept, die hem belemmert om zij leen te leiden zoals hij dat graag zou willen. En dat is ook genoeg; de film schetst de zeer weinig spraakzame persoon die door Willems tot in de kleinste finesses wordt uitgebeeld. Je gelooft hem als boer, je gelooft hem als onwillige boer, je gelooft hem als persoon die het contact wil maar bijna onmogelijk kan leggen.

Wim Opbrouck is ook een zeer fijne tegenspeler als de zachtaardige melkrijder die zijn best doet om contact te leggen met boer Helmer. Alsmaar wordt hij afgestoten, in zeer wrange situaties. Al geeft hij op een gegeven moment de hoop een beetje op, en verhuist hij terug naar zijn zus in Mechelen, de kleine beledigingen lijken meestal al snel van hem af te glijden. Er komt toch weer zo’n glimlachje, alsof hij precies weet hoe moeilijk Helmer het heeft met zijn opgekropte gevoelens. Helmer, die altijd zijn zieke, onbegrijpende vader als een donkere wolk boven zich heeft hangen.

Nederlands
Tussen alle zogenaamd ‘on-Nederlandse’ films die onze filmindustrie in de afgelopen 12 maanden heeft voortgebracht, zou je Boven is het stil kunnen brandmerken als een weer zeer Nederlands product. Niet omdat er gratuit naakt in zit, het naakt is juist bijzonder subtiel en functioneel, maar vanwege de nuchterheid van de vertelling. Je ziet het dagelijks leven van een onwillige boer, en stukje bij beetje wordt er gekerfd aan zijn leven leven, wordt er iets zichtbaar gemaakt. Met een zeer wrang en nuchter gevoel voor humor, wat zowel overtuigend is voor een Nederlandse boer, als dat het de persoonlijkheid van de schrijver laat doorschemeren. Maar dat kan ik typeren door de luxe dat Bakker na afloop van de vertoning in gesprek ging met het publiek.

Vergeet het boek, had Bakker eerder gezegd. Maar als hij me na de vragensessie op de trap tegenkomt heeft hij ook het geestige gebrek aan gêne om me toe te smalen: “Ga het boek lezen!”

l_en_s__crop

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s