Aantekeningen: The Stranger

the-stranger

:::|:::|:::|:::|:::|:::|:::|:::|:::|:::|The Stranger|:::|:::|:::|:::|:::|:::|:::|:::|:::|:::

Orson Welles heeft van The Stranger ooit gezegd dat het zijn minst favoriete film was om te regisseren. Dat dit in zijn geval erg duidelijke redenen mag hebben, vooral met betrekking tot gebrekkige vrijheid als regisseur en te veel studiobemoeienis, neemt niet weg dat hij een uitstekende film neerzet. Als hij met zoveel weerzin zoiets kan neerzetten, vraag je je af hoe hij zich na Citizen Kane zou hebben ontwikkeld als hij wel alle creatieve vrijheid had gehad die hij eigenlijk wilde hebben.

Maar The Stranger heeft meer interessante kanten. Het is de allereerste Amerikaanse film na de Tweede Wereldoorlog waarin nazi’s een belangrijke rol spelen. Welles speelt zelf professor Charles Rankin, een beruchte nazi die altijd zijn sporen duidelijk heet kunnen uitwissen en naar de VS is gevlucht. Niemand weet hoe hij eruitziet, het enige wat er over hem bekend is is dat hij een onbedwingbare fascinatie heeft voor klokken.

stranger-robinsonDat het de eerste film is in een soort waarvan er vlak na WOII veel uitmuntende zijn geproduceerd, geeft de plot iets onbeholpens. De nazi-jager (Edward G. Robinson) prikt door de goede vermomming heen door een wat overduidelijke verspreking: Rankin classificeert Karl Marx niet als een Duitser, op de grond dat deze een jood is. Niemand anders ziet deze aanwijzing, behalve de pijprokende nazi-expert, en dat in een tijd dat het opsporen van oorlogscriminelen aan de orde van de dag was. Je kunt je afvragen hoe overtuigend dit destijds is geweest, en zeker als je er veel later naar kijkt lijkt het een overkomelijke vertelfout. Ach ja.

De nazi’s zijn allemaal fout, vrijheid en democratie is onberispelijk goed. Zo zwart-wit zou je het in 1946 zeker wel verwachten. Robinson is het goede genie, Welles speelt zelf de gewetenloze nazi, onbetwistbaar een bron van kwaad. Met de opbouw vertoont Welles namelijk een zeer gewaagde neiging naar onrechtlijnigheid. Rankins vrouw Mary (Eva Longstreet) is namelijk een slachtoffer, maar tegelijk een obstructie. Ze heeft een intern conflict: ook al weet ze dat haar man een oorlogscrimineel is, ze blijft van hem houden en het onderzoek tegen hem tegenwerken. Ratio versus gevoel, en het duurt lang voor dat zich helemaal uitspeelt.

Het is oké om van een nazi te houden, zolang je niet weet wie hij is. Het is zelfs oké om hem niet onmiddellijk te veroordelen zodra je het wel weet. Robinson’s Mr. Wilson mag dan keihard zijn in het veroordelen van nazi’s, hij heeft begrip voor haar situatie en doet er alles aan om haar veilig te houden. Dat is misschien een viering van haar onschuld, maar ze zou zomaar veroordeeld kunnen zijn omdat ze in zijn val is gelopen. Mary is geen domme moffenhoer, ze is een slachtoffer van een ingenieus plan. Dat kan.

Dat kan al in 1946 zelfs.

normal_15_copy

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s